นิทรรศการ

               

                

          นิทรรศการเป็นเครื่องมือสื่อสารที่มีบทบาทและอิทธิพลมากขึ้นทุกขณะ ทั้งในด้านการศึกษา วิทยาศาสตร์ ธุรกิจ สังคม การเมือง การอุตสาหกรรมอื่นๆ สถาบัน องค์กร และหน่วยงานเป็นอันมากไดใช้เทคนิคนิทรรศการ สำหรับให้ความรู้ ชักชวน จูงใจ กระตุ้น และปลุกระดมหลายๆรูปแบบ เรื่องราว และขนาดของการจัด( เปรื่อง กุมุท 2527: 1)

         สำหรับสถาบันบริการสารสนเทศ นิทรรศการเป็นกิจกรรมประเภทหนึ่งของการประชาสัมพันธ์ข้อมูล ข่าวสาร  และที่สำคัญเป็นการส่งเสริมการใช้บริการสารสนเทศเพื่อผู้ใช้บริการจะได้ใช้ประโยชน์จากทรัพยากรสารสนเทศที่ให้บริการ

ความหมายของนิทรรศการ

         นิทรรศการ คือ การจัดนำเอาภาพถ่าย งานเขียน สถิติ แผนภูมิ หรือวัสดุกราฟิกอื่นๆ เช่น ของจริง หุ่นจำลอง โสตทัศนูปกรณ์บางประเภท เช่น ภาพยนตร์ ภาพนิ่ง มาจัดแสดงพร้อมคำบรรยาย ประกอบการอภิปราย และสาธิตในเรื่องต่างๆ ที่น่าสนใจ หรือกำลังอยู่ในความสนใจของกลุ่มประชาชน ที่เลือกมาเป็นเป้าหมาย (วัฒนา จูฑะวิภาต 2542: 1)

         การจัดนิทรรศการในสถาบันบริการสารสนเทศเป็นการชักชวนให้ผู้สนใจต่อเรื่องราวและเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับสถาบันบริการสารสนเทศ การอ่าน และการศึกษาค้นคว้า (ธารา กนกมณี 2533: 451)

ความสำคัญของนิทรรศการ

       1. เป็นสื่อสำหรับการเผยแพร่ การอธิบายและการให้สารสนเทศของหน่วยงานโดยนำเสนอ ข้อมูลข่าวสารอย่างระบบและรูปธรรม ทำให้ผู้ชมได้รับทราบสารสนเทศ

       2. เป็นสื่อการเรียนการสอนที่มีประสิทธิภาพ เพราะสามารถเสนอเนื้อหาได้มาก กระชับ มีสีสัน หลากหลายแง่มุมความคิด

       3. เป็นสื่อการเรียนการสอนหรือการประชาสัมพันธ์ข้อมูลที่เร้าความสนใจได้ดี

       4. เป็นการส่งเสริมการใช้บริการ สถาบันบริการสารสนเทศ สามารถใช้นิทรรศการการกระตุ้นการใช้บริการต่างๆ เพื่อให้ผู้ใช้ได้รับประโยชน์

วัตถุประสงค์การจัดนิทรรศการ

       1. เพื่อประชาสัมพันธ์ข้อมูล ข่าวสาร กิจกรรม นโยบาย การปฏิบัติงาน ความก้าวหน้าของบุคคล องค์การหรือหน่วยงานต่อกลุ่มเป้าหมาย

       2. เพื่อเพิ่มพูนและเผยแพร่ความรู้ในแขนงวิชาการต่างๆ

       3. เพื่อกระตุ้นผู้ชมให้ความร่วมมือให้เป็นไปตามที่หน่วยงานต้องการ

       4. เพื่อสร้างความบันเทิง ความสนุกสนาน และความพึงพอใจให้แก้ผู้ชม

ประเภทของนิทรรศการ

       1.แบ่งตามลักษณะของสถานที่จัด ออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่

          - นิทรรศการกลางแจ้ง (outdoor exhibition) เป็นนิทรรศการที่มีขนาดใหญ่ มีผู้ร่วมแสดง หรือขอบข่ายงานแสดงกว้างขวาง จัดในสถานที่ภายนอกอาคาร และมุ่งให้ผู้ชมจำนวนมากได้ชม จึงจำเป็นต้องจัดแสดงกลางแจ้ง

          - นิทรรศการในร่ม (indoor exhibition) เป็นนิทรรศการที่จัดในบริเวณอาคาร อาจจัดสร้างอาคาร  หรือ ห้องสำหรับจัดนิทรรศการโดยเฉพาะ หรือ ใช้บริเวณพื้นที่โถง ทางเดิน ภายในอาคาร เพื่อจัดแสดงนิทรรศการ

       2. แบ่งตามวิธีการจัด ออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่

          - นิทรรศการถาวร (permanent exhibition) เป็นการจัดนิทรรศการเรื่องราวที่มักจัดเป็นประจำไม่เปลี่ยนแปลง  สิ่งของที่นำมาจัดแสดงอาจเป็นของจริง หุ่นจำลอง รูปภาพ ฯลฯ โดยไม่เปลี่ยนแปลงรูปแบบและวิธีการสถานที่จัดแสดงมักจัดอยู่ในอาคารหรือสถานที่ประจำและใช้เวลาในการแสดงนาน เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ชมและศึกษาได้ตลอดเวลา

          - นิทรรศการชั่วคราว (temporary exhibition) เป็นนิทรรศการที่จัดขึ้นโดยใช้ระยะเวลาสั้นๆ หรือในโอกาสสำคัญ โดยจัดเป็นครั้งคราว และในช่วงเวลาจำกัด เช่น  2 สัปดาห์ 1 เดือน นิทรรศการประเภทนี้เป็นที่นิยมจัดกันมาก สามารถจัดได้ตลอดปีตามวาระโอกาสสำคัญ หรืออาจจัดแสดงเพื่อแสดงความรู้ใหม่ๆ เพื่อไห้ทันต่อเหตุการณ์

       3.แบ่งตามวัตถุประสงค์การจัดออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่

          -นิทรรศการเพื่อการประชาสัมพันธ์ เป็นนิทรรศการที่มุงสื่อสารในหัวข้อใดหัวข้อหนึ่งที่สัมพันธ์กับภารกิจหรือวัตถุประสงค์ของประสงค์ของหน่วยงานหรือสถาบัน

          -นิทรรศการเพื่อการศึกษา เป็นนิทรรศการที่มุ่งจัดเพื่อการศึกษาและไห้ข้อมูลความรู้ทางวิชาการแก่ผู้ชม อาจจัดเป็นเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะหรือจัดในแบบความรู้กว้างๆ ในสาขาวิทยาการต่างๆ

          -นิทรรศการเพื่อการส่งเสริมการใช้บริการ เป็นนิทรรศการที่มุ่งจัดเพื่อส่งเสริมการใช้บริการขอสถาบันบริการสารสนเทศ

      4.แบ่งตาวิธีการเผยแพร่ออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่

           - นิทรรศการสัญจร เป็นนิทรรศการที่จัดทำขึ้นเป็นชุดสำเร็จ เพื่อแสดงในหลายๆ ที่หมุนเวียนกันไป โดยมุ่งอำนวยความสะดวกแก่ผู้ชมต่างพื้นที่หรือภูมิภาค เพราะหากจัดแสดงไว้ในที่แห่งเดียวแล้ว ผู้ชมจะไม่สามารถเดินทางไปชมได้ทั่วถึง

           - นิทรรศการออนไลน์ เป็นนิทรรศการรูปแบบใหม่โดยนำเอาเทคโนโลยีสารสนเทศมาประยุกต์ใช้ในการจัด นำเสนอ และการเผยแพร่ ทำไห้เกิดความสนใจยิ่งขึ้นด้วยลักษณะการนำเสนอเนื้อหาที่มีปฏิสัมพันธ์และการเผยแพร่ที่กว้างขวางผ่านเครือข่ายอินเตอร์เน็ต โดยไม่จำกัดพื้นที่หรือประเทศ

หลักการและขั้นตอนการจัดนิทรรศการ

                

         หลักการจัดนิทรรศการ

          การจัดนิทรรศการ ไม่ว่าจะเป็นการจัดแสดงเรื่องใดก็ตาม สิ่งสำคัญที่จะทำให้นิทรรศการน่าสนใจในเบื้องต้น คือ การถ่ายทอดสาระของการแสดง ซึ่งจำเป็นต้องมีหลักการพิจารณา ดังนี้ (ธารา กนกมณี 2533: 452-453)

                1. จุดมุ่งหมายของการจัด

                2. ผู้ชม

                3. เนื้อเรื่องที่จัด

                4. การออกแบบนิทรรศการ

                5. วัสดุและสื่อที่ใช้

                6. ช่วงเลาที่ใช้ในการจัดแสดง

                7. การประชาสัมพันธ์

                

          ขั้นตอนการจัดนิทรรศการ

             ในการจัดนิทรรศการเพื่อให้การปฏิบัติงานดำเนินไปได้ด้วยดีและบรรลุผลตามวัตถุประสงค์ จำเป็นต้อง มีขั้นตอนในการปฏิบัติงานดังนี้

                1. การวางแผน เป็นการกำหนดสิ่งที่เกี่ยวข้องในการจัดนิทรรศการไว้ล่วงหน้า เพื่อประโยชน์ต่อการดำเนินงาน ในขั้นตอนนี้อาจมีการรวบรวมและสำรวจข้อมูลเบื้องต้นเพื่อการวางแผน โดยทั่วไปจะจัดทำโครงการการจัดนิทรรศการด้วย

                2. การเตรียมการจัด เป็นการเตรียมการในด้านที่เกี่ยวข้องที่สำคัญ 3 ด้าน ได้แก่

                  - การเตรียมบุคลากรดำเนินการ

                  - การเตรียมงบประมาณสำหรับการดำเนินการ

                  - การเตรียมสถานที่ สื่อ และกิจกรรม

                3. การจัดทำ เป็นขั้นที่ต่อจากการเตรียมการในด้านต่างๆ เสร็จสิ้นแล้วและลงมือปฏิบัติงานจริง ควรจัดทำนิทรรศการให้เสร็จก่อนวันเปิดนิทรรศการประมาณ 1-2 วัน เพื่อหากมีข้อบกพร่องในส่วนใด จะได้เวลา แก้ไขได้ทันการ

                4. การจัดแสดง เป็นขั้นตอนที่การแสดงต่างๆ เริ่ม แสดงต่อสาธารณชน เป็นการนำเสนอและดำเนินกิจกรรมประกอบนิทรรศการตามที่แผนหรือโครงการ ซึ่งอาจประชาสัมพันธ์ในระหว่างการแสดงนิทรรศการเพิ่มเติม

                5. การประเมินผล ผู้จัดควรให้มีการประเมินผลการจัดนิทรรศการ รูปแบบของการประเมินผลอาจทำได้โดยวิธีการสังเกต พฤติกรรมของผู้ชม หรือการแจกแบบสอบถามให้ผู้เข้าชมประเมินผล ทั้งนี้อาจมีของชำร่วยจูงใจให้ผู้ชมที่ร่วมมือในการประเมินผล จากนั้นจึงรวบรวมและวิเคราะห์ผล เพื่อจัดทำรายงานสรุปเสนอผู้บังคับ บัญชา และเพื่อใช้เป็นข้อมูลในการจัดนิทรรศการครั้งต่อไป

ที่มา : พรทิพย์ สุวันทารัตน์. (2548). "นิทรรศการ."ใน เอกสารการสอนชุดวิชา การบริการและเผยแพร่สารสนเทศ. หน้า 129-141. นนทบุรี : มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.